PHÁT HIỆN BỆNH VÀ CÁCH KHẮC PHỤC KHI NHÌN DẤU HIỆU TRÊN LÁ PHONG LAN

Thứ năm - 17/05/2018 00:27
Dễ nhận biết nhất và cũng là cách rõ rệt nhất để nhận biết tình trạng của cây phong lan, chính là nhìn vào lá lan. Cây khỏe hay yếu, bị bệnh hay nhiễm virus,... đều có biểu hiện ra bên ngoài lá. Chính vì thế, hãy trang bị những kiến thức cơ bản nhận biết các biểu hiện bệnh qua lá lan để có biện pháp can thiệp kịp thời.
benh tren la lan  (1)
benh tren la lan (1)
1. Lá xanh đậm và quặt quẹo: dấu hiệu của cây bị thiếu ánh sáng.
benh tren la lan (1)
Lá xanh đậm, quặt quẹo, dấu hiệu cây bị thiếu ánh sáng
 2. Lá vàng úa cây còi cọc: quá nhiều ánh sáng, quá nóng.
cây thừa sáng
lá cây vàng úa, bớt sáng cho cây, hoặc kiểm tra rễ có bị thối không
3. Lá cứng cáp và hơi ngả mầu vàng: vừa đủ ánh sáng. (tình trạng này là bình thường, cây khỏe. Màu vàng là do lá già)
4. Lá bị đốm thối và loang dần: dấu hiệu cây bị bệnh thối lá, thối đọt.
benh tren la lan (2)
Bệnh thối lá ở cây
5. Lá bị chấm, có sọc, có quầng: triệu chứng cây bị vi rút.
benh tren la lan (3)
cây bị virus
benh tren la lan (4)
virus
6. Lá bị đốm nhưng không loang: dấu hiệu đọng nước và bị lạnh.
benh tren la lan (9)
cây bị lạnh
7. Đầu lá bị cháy: muối đọng trong chậu vì bón quá nhiều, hoặc lá già.
benh tren la lan (5)
Lá già
benh tren la lan (6)
Lá do bón nhiều phân
8. Lá nhăn nheo: thiếu độ ẩm hay thối rễ.
lan héo lá, thối rễ
Lá nhăn nheo và thối rễ
Ngoài ra, còn một số tình trạng lá bị sâu bệnh do rệp đốt,...
benh tren la lan (10)
Bị rệp đốt hoặc bị bệnh
​​​​​​
* CÁCH KHẮC PHỤC CÁC TÌNH TRẠNG TRÊN
1,2,3. Trong các trường hợp 1,2,3, chúng ta cần biết những kiến thức về ánh sáng và ánh nắng phù hợp của loài phong lan để khắc phục cho cây.
Lan cũng như các loài thảo mộc khác đều cần đến ánh sáng để tạo ra chất bổ dưỡng nuôi cây và cũng nhờ có ánh sáng cây cối mới đơm bông kết trái được. Thiếu ánh sáng cây sẽ không lớn và không ra hoa.
Chúng ta không nên nhầm lẫn giữa ánh sáng và ánh nắng. Ánh sáng có nghĩa là ánh nắng gián tiếp không chiếu thẳng vào cây. Khi để cây trong bóng mát tức là chỉ có ánh sáng, khác hẳn với cây mọc ngoài trời trực tiếp dưới ánh nắng.
Nhưng ánh sáng cũng như ánh nắng đều có quang độ khác nhau, do đó các khoa hoc gia thường dùng dụng cụ đo ánh sáng (Plants Light intensity meter) với đơn vị tính bằng ánh nến (footcandles).Phần lớn hoa lan chỉ cần ánh sáng trung bình, nhưng một vài loài cần phải có ánh nắng tối thiểu 5-8 giờ một ngày để ra hoa với các độ sáng khác biệt.
• Vanda: 3000-4000 ánh nến.
• Cymbidium: 3000-3500 ánh nến.
• Oncidium, Dendrobium: 3000 ánh nến.
• Cattleya và các loài khác: 2500-3000 ánh nến.
• Phalaenopsis, Paphiopedilum chỉ cần trồng dưới bóng mát hoặc 1500-1800 ánh nến.
Các cây lan nhỏ mới mọc (seedling) cần tới 12-14 giờ ánh sáng một ngày. Người ta chia ánh nắng theo giờ giấc và hướng mặt trời như sau:
• Ánh nắng từ 6-10 giờ sáng hay hướng Đông Nam rất tốt cho các loài lan.
• Ánh nắng từ 10 giờ sáng tới 3 giờ chiều có nhiều loài lan chịu không nổi.
• Ánh náng từ 3-6 giờ chiều hay hướng Tây Bắc cũng tốt nhưng không bằng buổi sáng.
4. Lá có đốm hay chấm nâu đen hay loang lổ (spot, dot, blotch), hơi sần sùi thường xảy ra cho Cattleya, Dendrobium, Oncidium, Vanda v.v. Do các thứ nấm Cercospora, Colletotrichum, Septoria, Phyllosticta gây ra làm cho lá rụng sớm hơn và làm cho cây cũng như hoa không được tươi tốt và mau tàn.
Cách chữa trị: Cắt bỏ hết những chỗ bị thối và cắt sâu thêm ít nhất là 2 phân vào phần còn khỏe mạnh. Dao kéo cắt cây phải đốt qua lửa để diệt trùng. Rắc bột diêm sinh vào chỗ cắt để khử trùng, khử nấm như trên và phải phun thuốc trừ nấm như Benomyl, Daconil v.v. ., 
5. Lan bị nhiễm vi khuẩn, có nhiều thứ rất khó lòng nhận diện, bởi vì vi khuẩn rất nhỏ, dấu hiệu thay đổi và nhiều khi lại giống như các bệnh nhiễm trùng hay nấm. Chỉ có thí nghiệm mới biết chắc chắn. Có một điều nên biết là những cây bị nhiễm trùng hay nấm nếu đã được chữa trị, sẽ không có dấu vết trên các cây con, còn vi khuẩn sẽ lây lan sang các cây con và không có cách gì chữa trị được đành phải vất bỏ, bời vì cây quặt quẹo, yếu đuối, hoa bị lệch lạc, cong queo, có nhửng tì vết và chóng tàn. Nhưng cũng có 2 thứ vi khuẩn thông thường nhất rất dễ nhận diện đó là: Cymbidium mosaic virus và Odontoglossum Ring spot virus thường lan truyền sang cây khác bởi việc cắt xẻ cây bằng dao kéo không được khử trùng, nước tưới bắn sang cây bên cạnh hoặc côn trùng hút nhựa rồi mang bệnh từ cây này sang cây khác.
6,7. Kinh nghiệm cho biết lan cần rất ít phân bón vì vậy chỉ nên bón thật loãng và thưa, ngoại trừ Vanda, Dendrobium và Cymbidium. Những giống nguyên thủy (species) không ưa quá nhiều phân bón. Những khiếm khuyết kể trên làm cho cây yếu ớt nên dễ bị bệnh. Thông thường do những vết trầy, cắt hay gẫy, khi bị quá ẩm ướt vào mùa mưa lạnh lại bị thiếu nắng, không thoáng gió thêm vào quá nhiều phân bón.
8. Tưới quá thường xuyên, rễ lan lúc nào cũng ướt dễ sinh ra bệnh và thối rễ. Xin đừng nhầm lẫn giữa ẩm và ướt. Rễ lan ưa tình trạng lúc ẩm, khi khô, cho nên khi tưới hãy tưới cho thật đẫm, xong rồi nên đợi 2-3 ngày hay một tuần sau cho khô rễ rồi mới tưới tiếp. Vấn đề này tùy thuộc vào:
  • Khí hậu nóng hay lạnh.
  • Vật liêu trồng lan có thoát nước hay không.
  • Chậu lớn hay nhỏ. Nên nhớ rễ có nhiệm vụ hút nước và chất bổ dưỡng để nuôi cây. 
Nếu vật liệu nuôi trồng khô ráo, rễ sẽ mọc dài ra để tìm nước. Trái lại lúc nào cũng có sẵn nước ở bên, rễ sẽ không mọc thêm ra nữa. Ngay cả những giống lan cần phải tưới nhiều như Vanda chẳng hạn, cũng đợi một vài giờ sau cho khô rễ rồi hãy tưới hay phun nước. Nhưng nếu tình trang sũng nước kéo dài ngày này qua ngày khác, rễ sẽ bị thối. Rễ bị thối, không có gì để hút nước, lá cũng có thể thấm nước nhưng không đủ để nuôi cây cho nên lá bị nhăn nheo, thân, bẹ cây bị tóp lại. Chúng ta cũng đừng nhầm lẫn giữa thối rễ và tưới không đủ nước. Nếu tưới không đủ, cây sẽ bị cằn cỗi và không tăng trưởng đúng mức chứ không bị nhăn nheo, ngoại trừ trường hợp bỏ quên không tưới cả tháng. Những loại lan có lá dài và mềm như Oncidium, Brassia hay Odontoglossum... khi thiếu nước lá sẽ có triệu chứng chun xếp lại. Nếu tưới thấy lá lan vàng ra, mềm nhũn và rụng đó là dấu hiệu của việc tưới quá thường xuyên và hậu quả là thối rễ, lá nhăn nheo và rụng (ngoại trừ trường hợp của những loài lan rụng lá vào cuối mùa thu).
Khi lá lan bị nhăn nheo hay mềm nhũn, chứng tỏ tình trạng rễ bị thối. Ta hãy:
  • Rút cây ra khỏi chậu.
  •  Rửa rễ và cây cho sạch.
  • Cắt bỏ rễ thối.
  •  Phun thuốc sát trùng, diệt nấm.
  •  Trồng lại với vật liệu mới đã ngâm nước tối thiểu 24 giờ.
9. Lan bị sâu bệnh
  • Rệp xanh hay đen (aphid) thường bám vào nụ hoa hay cây non. Rệp không những hút hết nhựa cây mà còn truyền bệnh nữa. Xit bằng nước hay cồn 75% hay dùng cây tăm nhúng vào cồn lấy ra. Phải coi chừng khoảng 5-7 ngày sau trứng sẽ nở và phải diệt lại.
  • Rệp trắng (false spider mites) rất nhỏ nhưng người tinh mắt có thể nhìn thấy đuơc. Rệp hút nhựa cây, nếu không trị ngay, cây sẽ chết và lan rộng mau lẹ nhất là khi nhiệt độ lên cao và ẩm độ lại quá thấp. Rệp trắng hay để lại những chấm vàng nhỏ trên mặt lá Paphiopedilum hayPhalaenopsis. Dùng xà phòng loại sát trùng (insecticidal soap) Mathalion hay pha 1 thía súp xà phòng rửa chén với 1 thìa súp dầu ăn loại thực vật, 250 ml cồn và 250 ml nuớc cho vào bình xit, lắc cho thật đều rồi xịt 3 lần, cách nhau một tuần lễ.
  •  Rệp đỏ (Red Spider mites) cũng rất nhỏ để lại những chấm mầu bạc ở mặt dưới lá Cymbidium hay Dendrobium. Diệt trừ như trên.
  • Rệp bông (mealy bugs) có thể nhìn thấy dễ dàng, thường để lại dấu vết như bông gòn ở cuống hoa, gốc cây. Diệt trừ như trên.
  • Rệp vẩy (scales) có 2 loại: vỏ cứng mầu nâu và gồ cao lên rất dễ nhận ở trên mặt, phía dưới lá hay thân cây. Loại thứ hai rệp sáp mầu trắng hay nâu nhạt, mềm và nhỏ còn có tên Boisduval scales. Thường ở dưới lá, cuống hoa và tệ hại nhất là chui vào những ngóc ngách cúa cuống lá, bẹ hoa khó lòng diệt trừ. Loại vỏ cứng chỉ cần lấy ra còn loại mềm phải dùng thuốc diệt trùng loại ngấm vào cây (systemic insectiside ) hay dung dịch kể trên phun nhiều lần mới hết. Hội Hoa Lan Việt Nam www.hoalanvietnam.org
  •  Ruồi trắng (white fly) thường hay bám ở mặt dưới lá đẻ trứng và sinh sàn mau lẹ. Mới đầu chỉ là nhửng vòng trắng nho nhỏ sau đó thành bầy và lan ra các cây khác. Cách diệt trừ như trên.
  •  Kiến tưởng như vô hại nhưng thực ra mang rệp và đủ chứng bệnh cho lan cần phải tuyệt diệt bằng Malathion hay Diazinon hay rắc Diazinon hạt trên mặt chậu rời tuới nước cho ngấm xuống.
  • Ốc sên và sên không vỏ (Snails , Slugs) Hai thứ này rất tai hại, không những ăn hoa, nụ còn ăn cả lá hoặc cây non, nhất là loại không vỏ thường trú ấn trong chậu cây. Chúng thường để lại những vết nhớt nên rất dễ nhận ra. Dièt trừ bắng các loại thuốc diệt sên có chất metaldehyde như Correy's chẳng hạn. Có thể rắc muối dưới đất, nhưng đừng rắc vào trong chậu.
Tất cả những chứng bệnh kể trên có thể ngăn ngừa được tới 90% nếu chúng ta:
1. Mua những cây khỏe mạnh không tì vết.
2. Nuôi cây đúng cách từ ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm, tưới nước và thoáng khí.
3. Để cây xa nhau.
4. Giữ dao, kéo cho thật sạch.
5. Diệt côn trùng.
6. Quan sát thường xuyên và chữa trị kịp thời.
Tuy vậy khi thấy lá cây vàng úa và rụng toàn bộ chớ vội kết luận là lan bị bệnh, bởi vì có nhiều cây đến mùa thu là vào chu kỳ rụng lá để sang năm lên chồi mới như cây Bletia , Calanthe, Stenoglotis và nhiều giống Dendrobium chỉ ra hoa trên cành đã khô trụi lá. Những đốm hay chấm trên lá cũng không hoàn toàn là do nấm, bị nhiễm trùng hay virus mà chỉ là đặc điểm của cây lan bởi vì có những cây nhiều năm mới rụng lá. Những lá già phần đông đều có dấu hiệu trông chẳng khác gì bị bệnh. Cây lan Phaius maculata hình bên dưới là một thí dụ diển hình. Nhiều cây lan khác thiếu chất lục diệp tố (chlorophyll) cũng có hiện tương như vậy.

Tác giả bài viết: HL (tổng hợp)

Tổng số điểm của bài viết là: 9 trong 2 đánh giá

Xếp hạng: 4.5 - 2 phiếu bầu
Click để đánh giá bài viết
© 2015 Thanglan.net. All Rights Reserved.
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây